De koele liefde voor de SER - René Paas › SER Noord Nederland

De koele liefde voor de SER - René Paas

NIEUWS: De koele liefde voor de SER - René Paas

Deze toespraak werd gehouden door de heer Paas, commissaris van de Koning van de provincie Groningen, op vrijdag 8 december nadat hij het essay 'Balans van de SER Noord-Nederland' in ontvangst had genomen. 

Nieuwsoverzicht

Je hebt herenleed en adviseursleed. Ze horen bij het leven van heren en adviseurs. Eén van de commissies Vonhoff gaf zijn advies de welluidende titel ‘voordat de lade klikt’. Dat getuigde van realiteitszin. Veel adviezen verdwijnen in een bureaula. In mijn jaren in de sociaal-economische polder heb ik veel adviseursleed van dichtbij meegemaakt. Van SER-voorzitters met grote namen die de departementen langs moesten om opdrachten te versieren. En van kamerleden die te pas, maar ook te onpas begonnen te praten over het ‘primaat van de politiek’. Omdat de inhoud van de adviezen ze niet uitkwam. Voor de minder biologisch ingevoerde lezers: primaten zijn mensapen.

Een dramatisch moment

Begin volgend jaar brengt SER Noord-Nederland zijn laatste advies uit in opdracht van het Samenwerkingsverband Noord-Nederland. De financiering van SER Noord-Nederland zal vanaf 2018 ‘per afzonderlijke provincie worden geregeld’. De provincie Groningen onderkent het belang van SER Noord-Nederland en blijft betalen. Voor de andere provincies staat dat nog niet vast.

Dat zet een lange traditie van overleg en advisering op de tocht. In 2017 bestaat de sociaaleconomische advisering in het Noorden 25 jaar. Dit was voor de SER Noord-Nederland een mooie gelegenheid om te evalueren: wat hebben de adviezen van SER Noord-Nederland teweeg gebracht in de noordelijke context?

De SER Noord-Nederland gaf onderzoekers van de Fryske Akademy, Marijn Molema en Homer Wagenaar, de opdracht om de regionale advisering onder de loep genomen. Ze schreven een mooi boekje. Een essay: ‘Balans van de SER Noord-Nederland, 25 jaar zoeken naar evenwicht in functies’. Het werd afgelopen vrijdag aan mij aangeboden.

Ongezellig

Wanneer je een document officieel overhandigd krijgt, is het goed gebruik dat je het onder embargo toegestuurd krijgt. Tegenwoordig meestal een pdf’je, zodat het ‘eerste exemplaar’  nog wel degelijk de eerste stoffelijke versie is. Ik ging nieuwsgierig lezen in het pdf’je. En ik moest denken aan het sombere begin van een nog somberder gedicht van J.C. Bloem: Is dit genoeg; een stuk of wat gedichten, voor de rechtvaardiging van een bestaan…

In de inleiding van het essay staat het er bijna terloops. De SER Noord-Nederland bestaat sinds 2007 en heeft in die tien jaar tijd zo’n veertig adviezen uitgebracht. Die adviezen hebben de discussie gevoed over ontwikkelingen in het Noorden met allerlei analyses en ideeën.

Maar, en nu komt-ie: ‘Desondanks zijn provinciale bestuurders ontevreden over de wijze waarop de SER Noord-Nederland zijn taak uitoefent, het moet ‘beperkter’ en ‘effectiever’. Einde citaat.

Is dit genoeg: een stuk of wat adviezen? Ik spreek mijn vermoeden uit: ik ben bang dat de aanwezigen – oud-SER-voorzitters en prominente leden – het antwoord kennen. Nee, het is niet genoeg. Het lot van elke adviseur is dat er niet altijd, of niet altijd even goed, naar hem of haar geluisterd wordt. En het is van alle tijden in de geschiedenis van de Noordelijke SER.

Wat me opvalt, is dat nota bene bij de oprichting van de voorloper van SER Noord-Nederland, een provinciaal bestuurder zegt dat zijn bestuur adviezen altijd naast zich neer kan en mag leggen. En natuurlijk schrijft de voorzitter van SEAN (de voorloper van de SER) in zijn eerste jaarverslag: “dat adviezen vooral tot hun recht komen als degenen die daar om vragen eenzelfde beeld en doel voor ogen hebben en daar in de vorm van consistent beleid inhoud aan geven.” Het was, kortom, in dat eerste jaar van SEAN in 1992, direct al heel gezellig. Dat is dus 25 jaar geleden.

De opvatting van de voorzitter, net als die  van de regionale bestuurder, lijkt me van alle tijden. Willen ze wel advies, klinkt er in door. En zo ja, willen ze dan wel wat met dat advies doen? En weten ze wel wat ze willen?

Draagvlakmachine

Het mooie van een digitaal document is, dat je de zoekfunctie kunt gebruiken. En als je dat doet, kom je in het begin van dit essay 18 keer het woord ‘legitimiteit’ tegen. Vanwege de legitimiteit is er in 25 jaar nu en dan gesleuteld aan de SER Noord-Nederland. Aan de samenstelling, aan het palet aan onderwerpen waarover geadviseerd kan worden, en aan de manier van adviseren.De schrijvers van dit essay laten dat mooi zien. En wijzen ons er op, dat organisaties als SER Noord-Nederland naast de adviserende rol, ook nog een ontmoetingsfunctie hebben. Ze kunnen zelfs een draagvlakmachine kunnen zijn. In de SER wordt immers gepolderd.

Er was in mijn CNV-tijd een bevriend kamerlid dat me vertelde: ‘Ik vind die SER-adviezen eigenlijk helemaal niet zo briljant.’ Ik heb hem toen uitgelegd dat het bij polderen niet alleen gaat om briljante nieuwe inzichten, maar ook om het vermogen van de deelnemende organisaties om daar hun volle gewicht achter te zetten. Als de SER adviseert, spreekt het georganiseerde bedrijfsleven. En dat voegt iets toe aan de parlementaire democratie. Zo is het ook in Noord-Nederland. Met de SER Noord-Nederland hebben werkgevers en werknemers een gemeenschappelijke spreekbuis tot hun beschikking. Dat kan nuttig zijn als je gezamenlijk een signaal wilt afgeven aan politici en bestuurders.

Onderkoeld

In het essay beschrijven Molema en Wagenaar genuanceerd hoe en waarom de liefde tussen bestuurders en SER Noord-Nederland eigenlijk nooit echt is ontbrand als het gaat om adviesrol. En in de titel wordt de queeste naar de gewenste balans al weggegeven. De balans tussen de verschillende functie: advies, ontmoeting en draagvlak. Plagend voeg ik er nog een functie aan toe die ik me uit mijn studietijd herinner: de ijskastfunctie van onderzoek. Als dat de reden is van onderzoek, hoeft de uitkomst zeker niet briljant te zijn. Het is voldoende om er een tijdje over te doen! De aanwezigen lachen beleefd.

Het essay van Marijn Molema en Homer Wagenaar is geen vlammend ‘j’accuse’. Wie een beetje vilein is aangelegd, zou zeggen dat het qua karakter erg past bij SER Noord-Nederland: het is beschaafd, het is rustig, het is beleefd. Dat is misschien teleurstellend voor wie niet alleen een argumenterend en informerend, maar vooral een prikkelend betoog verwacht. Maar het doet recht aan de constructieve traditie en de inhoudelijke statuur van de SER in Noord-Nederland. Een traditie die ik het waard vind om te koesteren.

Het boekje sluit af met een enkele, haast verontschuldigende mogelijkheid om adviezen zoals SER Noord-Nederland die opstelt, een grotere plek te geven in het politieke debat. Nergens krijg je de indruk dat hier een organisatie vecht voor zijn leven. Met de vuist op tafel slaat. Aangeeft waarom en hoe adviezen ook in de toekomst relevant en interessant zijn. En bovenal: wat bestuurders en politici in het Noorden mislopen als SER Noord-Nederland zou verdwijnen.

Geluk wensen

Toch is dat zo. Eerlijk gezegd: ik ben er nog niet uit of de rustige toon van het essay nou een gemis is, of juist goed. Wat wel een feit is, is dat we het afgelopen jaar in Noord-Nederland volop hebben gepraat over wel of niet afschaffen van SER Noord-Nederland. Feit is ook, dat zes provincies elders zo’n besluit al hebben genomen. Bij ons spande het er ook om.We kennen de uitkomst. Namens de provincie Groningen kan ik zeggen dat we grote waarde hechten aan de adviezen van de SER.  Vanwege de inhoud. En vanwege het draagvlak. Natuurlijk kunnen die altijd beter en concreter en minder abstract. En natuurlijk heeft SER-Noord Nederland ook wel wat wensen als het gaat om de ideale bestuurder in het Noorden.

Ik kan niet beloven dat we de weg die we nu met elkaar inslaan de komende 25 jaar gaan volhouden. Wie dit essay  leest, snapt dat dat ook niet hoeft. Tijden veranderen en daarmee ook de manier waarop we samen de ideale balans zoeken.

Ik volsta ermee onszelf te feliciteren met 25 jaar SER Noord-Nederland. Want feliciteren is ook geluk wensen. Ik hoop van harte dat we in Noord Nederland, waar het sociaal-economisch niet vanzelf gaat, maximaal profiteren van de aanwezigheid van onze sociaal-economische raad.

 

Nieuwsoverzicht